لزوم راه اندازي مركز مطالعات راهبردي و برنامه ريزي حمل و نقل وراهداري
با توجه به نقش برجسته و ممتاز حمل ونقل جاده اي در اقتصاد كشور، حركت اين زيربخش در مسير توسعه ضرورتي مسلم است و براين اساس سازمان راهداري و حمل ونقل جاده اي به عنوان دستگاه متولي امور حمل ونقل جاده اي كشور ميبايستي برنامه هاي خود را در چارچوب اسناد بالا دستي تهيه وتدوين نمايد. پيشنهادحاضر جايگاه زير بخش حمل و نقل جاده اي در برنامه كلان توسعه كشوررا نشان مي دهدكه با توجه به اسناد بالادست نظير سند چشم انداز جمهوري اسلامي ايران در افق 1404، سياست كلي نظام در زمينه حمل ونقل و نيز سياست كلي برنامه پنجم توسعه و طرح جامع حمل ونقل ترسيم شده است.
نكته اي كه در استراتژي تدوين اين پيشنهاد مورد توجه قرار گرفته است بحث ملاحظات اقتصادي است. بدين مفهوم كه كليه فعاليتهاي حمل و نقل جاده اي وپروژه ها بايد از توجيه اقتصادي برخوردار باشند و منافع اجراي آن بيش از هزينه هاي آنها باشد. بحث مصرف انرژي، ايمني، محيط زيست از ديگر بحثهايي است كه در حمل و نقل جاده اي مطرح است. همچنين بحث عرضه و تقاضا از بحثهاي مهم ديگري است كه مورد نظر كارشناسان اقتصادي حمل و نقل مي باشد. بدين مفهوم كه چگونه امكاناتي را ايجاد كنيم كه با تقاضاي موجود تناسب داشته باشد و در نهايت افزايش بهره وري و ارتقاء خدمات از ضروريات اين بخش از حمل و نقل كشور است كه تماما جهت دهي هاي كلي برنامه راهبردي براي سازمان را مشخص مي كند.
يقينا تدوين برنامه هاي راهبردي مستلزم برخورداري از يك ساختار منسجم در سازمان ميباشد كه در حال حاضر اين موضوع با چالش جدي مواجه است.
"در
خرداد سال جاری (1391) و در اجرای ماده 29 قانون مدیریت خدمات کشوری تشکیلات جدیدی
به تصویب رسید که گرچه هنوز عنوان حمل و نقل را در نام این سازمان حفظ کرده ولی
ساختار سازمانی جدید بوضوح نشان میدهد که تشکیلات حمل و نقل جاده ای کشور که در
گذشته و از سال 1373 به لحاظ انتخاب ساختار غلط شرکتی به جای موسسه، دچار انحراف
گردیده بود اکنون بکلی با حذف گرایشهای تولی گری در حمل و نقل کشور در جایگاه یک
متصدی تجاری درآمدزا در آمده که از جمله مهم ترین وظائف آن نیز تصدی امور نگهداری
راه است."
درساختار تشکیلاتی مجموعه معاونت برنامه ریزی سه دفتر
تعریف شده که بترتیب عبارتند از:
1-مرکز مدیریت
راهها
2-دفتر امور
سرمایه گذاری و نظارت بر بهره برداری
3-دفتر آمار و ایمنی ترافیک
ولي آنچه كه در اين معاونت مغمون مانده برنامه ريزي ميباشد كه بطور كل اثري از آن در اين ساختاروجود ندارد.به همين منظوربازنگري ساختار تشكيلاتي از اهم ماموريتهاي سازمان ميباشد كه بايد به آن پرداخته شود چرا كه وظايف هر سازمان براساس ساختار آن تعريف ميگردد و در صورتيكه بنا باشد سازمان در راستاي برنامه هاي كلان كشور حركت نمايد يقينا چنين ساختاري پاسخگوي تقاضاي خرد و كلان جامعه نخواهد بود. با اين مقدمه، مشكلات عديده اي كه وجود يك ساختار جديد با رويكرد برنامه محور را در سازمان ضروري مينمايد بشرح ذيل خواهد بود:
1- وجود برنامه های بالا دستی
الف-سند چشم انداز جمهوري اسلامي ايران در افق 1404
ب-برنامه پنجم توسعه در بخش حمل و نقل جاده ای
ج-طرح جامع حمل و نقل کشور
د-سیاستهای کلی نظام در حوزه حمل و نقل(ابلاغي توسط مقام معظم رهبري)
ه-قوانین بودجه ای سالانه و مصوب مجلس شورای اسلامی
2-عدم تعامل بین بخشی درحوزه حمل و نقل جاده ای
3-عدم هرگونه برنامه استراتژیک در سازمان
4-عدم برنامه جهت اقتصادی شدن حمل و نقل جاده ای
5-عدم برنامه جهت انطباق حمل و نقل جاده ای با توسعه پایدار
6-عملکرد جزیره ای در زیر بخشهای سازمان ؛ انجمن ها و اتحادیه ها
7-عدم استاندارد سازی در حمل و نقل جاده ای
8-عدم دیدگاه لجستیکی در سازمان و توسعه مراکز لجستیکی در کشور از قبیل بنادر خشک وباراندازهاي متقاطع(cross ducking )
9-عدم هرگونه هماهنگي بين سازمانهای حمل و نقلی کشور
10-عدم مدیریت یکپارچه در بخش ترانزیت علی الخصوص در پایانه های مرزی کشور
11-عدم هماهنگی سازمان با سیاستهای توسعه منطقه ای کشور(آمايش سرزمين)
12-عدم هماهنگی با حوزه حمل ونقل شهری در برنامه های کلان
13-فراموش شدن نقش حاکمیتی سازمان و گرایش به سوی تصدیگری در حمل و نقل
14-کمرنگ شدن نقش سازمان در شورای عالی ترابری کشور بعنوان دبیر شورا
15-عدم اجرای مهندسی ارزش در زیر بخشهای سازمان در سطح کلان و شرکتهای حمل و نقل در بخش خرد
16-عدم هرگونه استراتژی جهت برنامه های توزیع و پخش در کشور
17-عدم وجود اتاق فکر و هرگونه تصمیم سازی در سازمان
18-عدم تعامل با حوزه IT کشور به جهت پشتیبانی از بخش حمل و نقل جاده ای
19-عدم وجود هرگونه سند راهبردی در زیر بخشهای سازمان
20-راه اندازی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشوردر آینده نزدیک و لزوم وجود مرجعی در سازمان به منظورهماهنگی با سازمان موصوف از بعد كارشناسي
فلذا در صورتيكه بخش حمل و نقل جاده اي كشوربخواهد در افق میان مدت و بلند مدت پاسخگویی کامل به تقاضای حمل و نقل باشد ونسبت به رفع كاستي هاي مورد اشاره اقدام نمايد بايد در ساختار خود براساس ماموريتهاي تعريف شده تغييراتي ايجاد نمايد كه برای دستیابی به چنین هدفی راه اندازي مركزي تحت عنوان " مركز مطالعات راهبردي و برنامه ريزي حمل و نقل" با راهبردهاي ذيل پيشنهاد ميگردد:
ü رشد بخش حمل ونقل جاده اي و هماهنگی آن با حمل ونقل بین المللی(علي الخصوص ترانزيت) که در آن شرایط اقتصادي ،فرهنگی، جغرافیایی در نظر گرفته شود.
ü گسترش و عرضه امکانات با عنایت به فراهم آوری فرصتهای هر چه بیشتر و جذب سرمایه های غیر دولتی و خارجی
ü رشد متوازن بخش حمل ونقل جاده اي با توجه به توسعه پایدار ملی و اشتغال و توسعه بخش خصوصي وتعاونی
ü استقرار مدیریت دانش و تولید علم و فناوریهای مربوطه متکی بر سهم برتر منابع انسانی و سرمایه اجتماعی
ü توجه به مدیریت کیفیت و رعایت و الزامات ورود به عرصه جهانی.
اهداف مركز:
1-برنامه ريزي جهت توسعه و نگهداری زیر ساختها و زیر بناهای حمل ونقل جاده اي:
ü توجه به نگهداری زیر ساختها
ü توسعه زیر ساختها باتوجه ویژه به ترانزیت بمنظور ارتقای جدی سهم ترانزیت در توسعه ملی
ü اخذ تصمیمات سرمایه گذاری و توسعه زیر ساختهای جدید بر مبنای سنجش تقاضا و امکان سنجی های اقتصادی و فنی بر مبنای تئوری های علمی روز آمد.
ü توسعه امکانات برای انجام آسان حمل ونقل ترکیبی و هماهنگی با سایر بخش ها نظیر ایجاد بار اندازها
ü هماهنگی نهادهای تصمیم گیر در تولید و واردات وسایل نقلیه با سازمان
ü جذب سرمایه بخش خصوصي برای توسعه زیر ساختها و ناوگان حمل ونقل بارویکرد توسعه در اقتصاد ملی
۲- توجه به شاخص های اقتصادی در راستای ارتقاء جایگاه حمل ونقل جاده اي در اقتصاد ملی:
ü افزایش بهره وری در تمام زير بخشهاي های حمل ونقل جاده اي به عنوان اولویت اساسی این بخش
ü کاهش تصدی گری دولت در بخش حمل ونقل بر مبنای سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی و فراهم نمودن زمینه مناسب برای سرمایه گذاری و مدیريت بخش خصوصی در بخش حمل ونقل جاده اي به عنوان یک اولویت اساسی و رقابتی ساختن آن
ü نیاز سنجی آماری، تولید و فراوری داده ها و اطلاعات حمل و نقل و روز آمد نمودن آنها در راستای تعالی جایگاه اقتصادی و مدیریت علمی سازمان
ü نگاه تخصصی به انتخاب مدیران و جذب کارشناسان
ü توجه به اصل ثبات مدیریتی مدیران موفق
ü توجه به اصل مشتری مداری در ارائه خدمات حمل و نقل
ü توجه به مدیریت تقاضای حمل ونقل در ایجاد، نحوه خدمات و نوع تکنولوژی مورد استفاده در مکان یابی بنگاه های اقتصادی جدید التاسیس
ü اصلاح ساختار سازمان با تاکید بر بهينه سازي امور
ü ارتقای جایگاه سازمان در بخش بار ومسافر با شناخت فرصتهای جدید
۳- تصمیمات مدیریتی در بخش حمل ونقل جاده اي
حداقل نمودن آثار زیانبار زیست محیطی در توسعه و بهره برداری از زیر ساختها
ü توجه به استاندار های زیست محیطی در توسعه و بهبود سیستم حمل ونقل جاده اي
ü توسعه فناوریهای مرتبط با حفاظت از محیط زیست در بخش
ü نوسازی ناوگان برای ایجاد بهره وري و کاهش هزینه های جنبی
ü ۴-حداکثر نمودن بهره وری انرژی در بخش حمل ونقل جاده اي:
ü توسعه فناوریهای مدرن در ارتباط با کاهش مصرف انرژی و استفاد از انرژیهای نو
ü نوسازی ناوگان با رویگرد حداقل کردن مصرف سوخت
ü استفاد از ابزارهای بازدارنده و تشویق کننده اقتصادی و فرهنگی در جهت کاهش تمایل استفاده از خودرو شخصی در سفرهای برون شهری در راستای توسعه ناوگان حمل ونقل عمومی و بهبود کیفیت خدمات دهی
ü مدیریت تقاضای سفرهای برون شهری و حومه ای با ارائه الگوهای جدید خدمات دهی
ü تمرکز زدایی در ارائه خدمات در حوزه استانی و کشوری
5-حداکثر نمودن ایمنی و امنیت حمل مسافر و کالا در بخش:
ü باز نگری قوانین راهنمایی و رانندگی و نحوه اجرای آنها با توجه به تجارت موفق بین المللی
ü کمک به تجهیز خودرو های ساخت داخل به تجهیزات ایمنی مطابق استانداردهای بین المللی
ü حمایت از توسعه و استفاده از حمل ونقل ریلی پر سرعت
ü توسعه و بهبود زیر ساختها در حومه شهرهای بزرگ کشور با اولویت کلان شهر ها
ü تاسیس نهاد پایش حوادث و سوانح حمل ونقل
ü توجه به تفکیک ترافیک انواع وسائط نقلیه و مسیر های پر تردد و حادثه خیز
ü توجه به امور معشیتی، بیمه ها درمانی و سلامت اپراتورهای بخش حمل و نقل
مأموریت مركز:
ارتقاء بهره وری و پیشتازی در حل مسائل مدیریت و برنامهریزی حمل و نقل جاده ای از طریق مدیریت تمامی فرایندهااعم از تفکر، پژوهش، مطالعه، نوآوری ؛ آموزش و یافتن راه کارهای نوین و اقدامات مناسب برای انجام مأموریت ها و وظایف سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای و تهیه وتدوین طرح جامع حمل و نقل جاده ای، با بهره گیری از نیروهای متخصص و فناوری های منطبق و به روزو نظارت، ارزیابی و بازنگری آن.
چشم انداز مرکز:
تـأمیـن کننده نیـازهای تخصصي ،علمي ،پژوهشی ،آموزشيو برنامهریزی بـه منظـور پشتیبانی فکری از اقـدامات سازمان راهداری وحمل و نقل جاده ای
شرح وظايف مركز
1-تدوین برنامه راهبردی سازمان
اين برنامه متناسب با نيازهاي حمل و نقل در بازه هاي زماني يك ساله ،پنج ساله وبلند مدت تهيه ميگردد و نظام آن بر مبنای هدف Management By Objectives)MBO) خواهد بود.
2ـ اثر بخش نمودن نتایج فعالیت های سازمان راهداری و حمل و نقل جاده
ای
الف- ایجـاد جـایگاه و منزلت سازمانی بـا انتـظارات و چشم انـداز و مأموریت مرکز، تنظیم برنامه های راهبردی، تاکتیکی و عملیاتی
ب- شناسایی نیازهای سازمان و تطبیق عملکردها با مدیریت دانش بنیان
ج- انتخاب اولویت های كاري و دقت در زمـان منـاسب بـرای دستیابی بر خروجی های مورد انتظار و سنجش شاخص بهروری
د- تنظیم دقیق RFP)Request for Proposal)فرايندها ازدستاوردهای اثربخش شدن نتایج فعاليتها خواهد بود.
3ـ هماهنگی، نظارت، برنامهريزي و ارزيابي تحقق طرح جامع حمل و نقل
جاده ای
الف-استقرار و توسعه نظام نظارت برای تحقق طرح جامع و توسعه حمل و نقل جاده ای
ب- برنامهريزي و تهيه طرح هاي مربوط به اصلاح و تکميل طرح جامع و مدیریتِ نظارت و ارزیابی آن
4ـ توسعه تعاملات داخلی و خارجی مرکز
توسعه هدفمند ارتباطات و تعاملات مرکز با سایر سازمان های حمل ونقلی، جوامع علمی و مراکز داخلی و خارجی و شناسایی فعالیت های غير بهره ور در حوزه مدیریت حمل و نقل جاده ای با ایجاد یک بانک اطلاعاتی.
5ـ جذب نخبگان و تعامل با صاحب نظران و فرهیختگان داخلی و خارجی
ایجاد و تمرکز بر کانالهای ارتباطی، تعریف جایگاه مناسب سازمانی، تنظیم نظام نامه ها ومقررات به منظور شناسایی،جذب و بهره گیری از توان تخصصی صاحب نظران و نخبگان (علي الخصوص بازنشستگان)در فعالیت های مرکز(اتاق فكر).
6ـ مطالعه کیفی فرايندهاي سازماني و تسریع در انجام آن ها
الف-استفاده از روش ها، فناوری ها و مبانی نظری روز
ب-توجه به صلاحیت علمی، اجرایی، تحلیلی و اخلاق حرفه ای مديران ، كارشناسان و مجریان پروژه هاي سازمانيو سنجش شاخص کارایـی آنها (اجراي مهندسي ارزش )
7ـ منطقي نمودن فعاليتها و توسعه فكري سازمان
اصلاح وظایف صفی و ستـادی، منطبق بـا ساختـار سازمانی در راستای اهداف مرکز.